हवेतील कणांचे मापक

कणमय पदार्थ (PM) हे एक कणीय प्रदूषण आहे, जे अनेक मार्गांनी तयार होते आणि त्याचे वर्गीकरण यांत्रिक किंवा रासायनिक प्रक्रियांमध्ये केले जाऊ शकते. पारंपारिकपणे, पर्यावरण विज्ञानाने कणांना PM10 आणि PM2.5 या दोन मुख्य गटांमध्ये विभागले आहे.

PM10 म्हणजे २.५ ते १० मायक्रॉन (मायक्रोमीटर) व्यासाचे कण (मानवी केसाचा व्यास सुमारे ६० मायक्रॉन असतो). PM2.5 म्हणजे २.५ मायक्रॉनपेक्षा लहान कण. PM2.5 आणि PM10 यांची भौतिक रचना वेगवेगळी असते आणि ते वेगवेगळ्या ठिकाणांहून येऊ शकतात. कण जितका लहान असतो, तितका जास्त काळ तो खाली बसण्यापूर्वी हवेत तरंगत राहू शकतो. PM2.5 लहान आणि हलके असल्यामुळे, ते काही तासांपासून ते काही आठवड्यांपर्यंत हवेत राहू शकतात आणि खूप लांबचा प्रवास करू शकतात.

जेव्हा हवा आणि तुमच्या रक्तप्रवाहात वायूंची देवाणघेवाण होते, तेव्हा PM2.5 कण फुफ्फुसांच्या सर्वात खोल (अल्व्हिओलर) भागापर्यंत पोहोचू शकतात. हे सर्वात धोकादायक कण आहेत, कारण फुफ्फुसांच्या अल्व्हिओलर भागात त्यांना बाहेर काढण्याची कोणतीही प्रभावी यंत्रणा नसते आणि जर हे कण पाण्यात विरघळणारे असतील, तर ते काही मिनिटांतच रक्तप्रवाहात प्रवेश करू शकतात. जर ते पाण्यात विरघळणारे नसतील, तर ते फुफ्फुसांच्या अल्व्हिओलर भागात बराच काळ राहतात. जेव्हा हे लहान कण फुफ्फुसांमध्ये खोलवर जातात आणि अडकून पडतात, तेव्हा काही प्रकरणांमध्ये फुफ्फुसांचे आजार, एम्फिसेमा आणि/किंवा फुफ्फुसांचा कर्करोग होऊ शकतो.

सूक्ष्म कणांच्या संपर्कात आल्याने होणाऱ्या मुख्य परिणामांमध्ये यांचा समावेश असू शकतो: अकाली मृत्यू, श्वसन आणि हृदय व रक्तवाहिन्यांसंबंधी रोगांची वाढ (रुग्णालयात दाखल होण्याचे आणि आपत्कालीन कक्षाला भेट देण्याचे वाढलेले प्रमाण, शाळेतील गैरहजेरी, कामाचे दिवस बुडणे आणि हालचालींवर निर्बंध येणे यावरून हे दिसून येते), दम्याचा वाढता त्रास, श्वसनाची तीव्र लक्षणे, दीर्घकालीन ब्राँकायटिस, फुफ्फुसांच्या कार्यात घट आणि हृदयविकाराच्या झटक्याची वाढलेली शक्यता.

आपल्या घरांमध्ये आणि कार्यालयांमध्ये अनेक प्रकारचे सूक्ष्म प्रदूषण कण असतात. बाहेरून येणाऱ्या कणांमध्ये औद्योगिक स्रोत, बांधकाम स्थळे, ज्वलन स्रोत, परागकण आणि इतर अनेक गोष्टींचा समावेश होतो. स्वयंपाक करणे, कार्पेटवरून चालणे, पाळीव प्राणी, सोफा किंवा पलंग, एअर कंडिशनर इत्यादींसारख्या घरातील सर्व प्रकारच्या सामान्य हालचालींमुळे देखील हे कण तयार होतात. कोणत्याही हालचालीमुळे किंवा कंपनामुळे हवेत सूक्ष्म कण निर्माण होऊ शकतात!